على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
191
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
نيزهء منسوب به يزن كه نام وادى است مر حمير را . ازانى ( az niy ) ص . ع . رمح ازانى : نيزهء منسوب به ذو يزن پادشاه حمير . ازاهير ( az hir ) ع . ج زهرة . ازاهيق ( az hiq ) ا خ . ع . نام اسب زياد بن هندابة - و هندابة مادر اوست و پدرش حارثة است . ازاهيق ( az hiq ) ص . ع . فرس ذات ازاهيق : اسب شتاب و تيز قدم . از ايرا ( az - ir ) پ . كلمهء تعليل بمعنى زيرا . ازب ( azb ) م . ع . ازب الماء ازبا ( از باب ضرب ) : جارى شد آب . ازب ( ezb ) ا . ع . مرد كوتاه و ستبر و زيرك و لئيم و زشت روى و لاغر و باريك مفاصل كه شكم و اسفل بدن وى فربه باشد و استخوانش همچنان باريك بود . ازب ( azab ) م . ع . ازبت الابل ازبا ( از باب سمع ) : نشخوار نكردند شتران . و ازب الشيى : سخت شد آن چيز . ازب ( azeb ) ص . ع . دراز و طويل . ازب ( azabb ) ص . ع . بسيار موى از مردم و شتر . و عام ازب : سال فراخ و ارزان و سال بسيار علف . و رمح ازب : نيزهء باريك سر . ازب ( azabb ) ا خ . ع . نام شيطانى . و ازب العقبة : نيز نام شيطانى . ازب ( azobb ) ع . ج زبّ . ازباء ( ezb ' ) م . ع . بار كردن . ازباب ( azb b ) ع . ج زبّ . ازباب ( ezb b ) م . ع ازبت الشمس ازبابا : نزديك بفرو شدن شد آفتاب . و ازب العنب : مويز كرد انگور را . ازباد ( ezb d ) م . ع . ازبد البحر ازبادا : كفك بر آورد دريا . و كذلك ازبدت السراب و نحوها . و ازبد السدر : شكوفه آورد درخت كنار . ازبار ( ezb r ) م . ع . ازبر الرجل ازبارا : بزرگ جثه و دلير گرديد آن مرد . ازبة ( azbat ) ا . ع . شدت و بلا و سختى . و احتياج . و قحطى . ازبة ( azebat ) ص . ع . ابل ازبة : شتر لاغر . ازبر ( az - bar ) م ف . پ . از حفظ و از ياد و بخاطر و به ياد . و از برداشتن ف م . : در حفظ داشتن . و بخاطر داشتن . و فراموش نكردن . و از بر كردن : حفظ كردن و بخاطر سپردن . ازبر ( azbar ) ص . ع . مرد بزرگ دوش و كتف . و موذى از هر چيزى . ازبرم ( az - barm ) م ف . پ . مر . از بر . از بس ( az - bas ) م ف . پ . بسيار و فراوان . ازبى ( ozbiy ) ا . ع . زبونى . و بدى . و كار مشكل . و طريقهء رفتار . و چالاكى . و شادمانى و سرور . و عجله و ص . عظيم و بزرك . ج : ازابىّ . ازبير ( az - bir ) م ف . پ . ازبر و از حفظ . ازبيرار ( ezbir r ) م . ع . برخاستن موى بر اندام سگ و رستن پشم و گياه . و آمادهء شر و بدى شدن مرد . از پاى ( az - p y ) و از پى ( az - pay ) م ف . پ . از عقب و از دنبال و متعاقب و در عقب و از پس . ازت ( azot ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - مركب از دو لفظ يكى آكه كلمهء نفى است و ديگرى زت بمعنى حيات يعنى مفسد الحيات - جسمى است بخارى شكل و مفرد و بىرنگ و غير حاجب . و را و داراى ارتجاعيت كمى و سبكتر از هوا و وزن مخصوص آن 976 ، 5 و چهار خمس اتموسفر عبارتست از ازت . ازتات ( azot t ) - مأخوذ از فرانسه - باصطلاح كيميا ملحى كه از تركيب اسيد ازتيك با يك بزى حاصل شود مانند ازتات نقره كه از تركيب اسيد ازتيك و نقره حاصل شده . ازتيك ( azotik ) ص . پ . اسيد ازتيك : باصطلاح كيميا اسيدى كه حاصل شده است از تركيب ازت و اكسيژن . و اسيد نيتريك نيز گويند . ازج ( azaj ) ا . ع . نوعى از عمارت طولانى و دراز كه سغ گويند ج : آزج و آزاج و ازجة و باب الازج ا خ . : محلهاى در بغداد . ازج ( azaj ) م . ع . ازج ازجا ( از باب سمع ) : تكبر كرد و تبختر نمود . ازج ( azej ) ص . ع . تكبركننده و تبختر نماينده . و گستاخ و بىادب . و در گذرندهء از حد خوشى . ازج ( azajj ) ص . ع . شتر مرغ درازگام . و شترمرغى كه بر بالاى هر دو چشم آن پر سپيد باشد . و رجل ازج : مرد باريك ابرو و كشيده ابرو و كذلك رجل ازج الحاجبين . ازجاء ( ezj ' ) م . ازجاه ازجاء : راند آن را يق الريح تزجى السحاب و البقر تزجى ولدها اى تسوقه و ازجى به العيش : بسر برد با آن زندگانى را . ازجاج ( ezj j ) م . ع . ازججت الرمح ازجاجا : آهن را در بن نيزه در آوردم . ازجة ( azajat ) ع . ج ازج . ازجر ( azjar ) ص . ع . بعير ازجر : شترى كه در مهرههاى پشت او شكستگى و بريدگى باشد از بيمارى و يا از پشت ريش ازجم ( azjam ) ص . ع . بعير ازجم : شترى كه بانگ نكند و يا آواز بلند نكند